Omgaan met agressie en grensoverschrijdend gedrag

Medewerkers in de thuiszorg kunnen te maken krijgen met spanningen of agressieve reacties in huiselijke omgevingen. De opleiding bereidt hen voor op het respecteren van hun eigen grenzen en helpt hen om lastige situaties vroegtijdig te herkennen. Door het ontwikkelen van communicatie- en zelfbeschermingsstrategieën, voelen gezinszorgmedewerkers zich beter uitgerust om zichzelf en de cliënten te beschermen.
Doelstellingen

• Herkennen van grensoverschrijdend gedrag en de verschillende vormen van agressie.
• Omgaan met en effectief begrenzen van gedrag door het inzetten van assertieve communicatietechnieken.
• Reflecteren op persoonlijke en professionele grenzen en leren hoe deze over te brengen.
• Gebruik van communicatiestijlen (DISC) om anderen op de juiste manier te benaderen in uitdagende situaties.
• Preventief handelen door gedragsprotocollen en strategieën voor vroegtijdige signalering van escalaties.
• Toepassen van technieken zoals de LSD-methode (Luisteren, Samenvatten, Doorvragen) en ik-boodschappen in het aangeven van grenzen.
• Veilig werken door bewustwording en het opstellen van een actieplan voor voortdurende verbetering en opvolging.

Programma

Dag 1 (7u)
Kennismaking en Inleiding
• Korte introductie van Vokans en de begeleider.
• Kennismakingsronde waarin iedereen zijn/haar functie en verwachtingen deelt. Mogelijkheid tot het gebruiken van een voorstellingsoefening (bv. interview per 2 met vragen over grensoverschrijdende situaties in hun werkomgeving).
• Overzicht van de inhoud en opzet van de training.
Wat is grensoverschrijdend gedrag?
• Introductieoefening: Sta recht als je akkoord bent met stellingen over grensoverschrijdend gedrag (bv. “Ik heb het ooit meegemaakt op het werk”).
• Discussie over begrippen: Het verschil tussen conflict, agressie en grensoverschrijdend gedrag aan de hand van concrete voorbeelden.
• Doceren: Wat is een conflict en grensoverschrijdend gedrag?
• Praktijkvoorbeelden: Bespreken van praktijkvoorbeelden. Is dit een conflict of grensoverschrijdend gedrag?
Oorzaken van grensoverschrijdend gedrag
• Groepsdiscussie: Samen zoeken naar mogelijke oorzaken van de eerder besproken voorbeelden.
• Doceren: analyseren waar grensoverschrijdend gedrag vandaan komt.
• Oefening: Bespreek per twee situaties en mogelijke oorzaken.
Grenzen stellen en aangeven
• DISC-methode introductie: inzicht in hoe de methode je helpt om inzicht te krijgen in je eigen communicatiestijl en die van anderen. .
• Werkvorm: In groepjes brainstormen over:
o Hoe ervaar je grensoverschrijdend gedrag?
o Wat kunnen anderen doen om jouw grenzen te respecteren?
o Terugkoppeling in grote groep
• Doceren: Technieken om gedrag effectief te begrenzen.
• Praktijkcases in groepjes: Hoe stel je grenzen op een manier die duidelijk maar respectvol is?
Assertieve communicatie en grenzen aangeven
• Introductie assertieve communicatie: Groepsgesprek over assertiviteit en het belang daarvan bij grensoverschrijdend gedrag.
• Doceren: Wat is assertief versus sub-assertief of agressief gedrag?
• Bespreking en tips: hoe zet je assertieve communicatie in om je grenzen aan te geven?
Dag 2 (7u)
Luisteren, Samenvatten, Doorvragen (LSD)
• LSD-oefening:
o Groepsdiscussie over kenmerken van effectief luisteren (verbaal en non-verbaal).
o Bespreking van slechte luistergewoonten en culturele verschillen in communicatie.
• Ik-boodschap: Hoe je assertief een grens kunt aangeven met behulp van een “ik-boodschap”.
• Oefening: Formuleer op basis van voorbeelden je grenzen met “ik-boodschappen”.
• Verbindende communicatie: hoe kan je communicatie inzetten om te verbinden met anderen?
Dieper inzicht in agressie en grensoverschrijdend gedrag
• Groepsbespreking: Wat verstaan we onder agressie?
o Brainstorm: Hoe wordt agressie geuit in jullie omgeving?
o Wat ligt er aan de basis van dergelijke gedragingen?
• Doceren: Soorten agressie en de link met grensoverschrijdend gedrag.
• Bespreken a.d.h.v. agressiecurve: hoe escaleert agressie en hoe grijpen we best in?
• Groepsopdracht Prikkeldraadoefening: Elke deelnemer noteert situaties waarin hij/zij grensoverschrijdend gedrag ervaarde, zowel privé als professioneel. Bespreking van grenzen op vier niveaus: persoonlijke, professionele, teamgrens en gezamenlijke definitie van grensoverschrijdend gedrag.
Preventieve aanpak en omgaan met agressie en grensoverschrijdend gedrag
• Voorbeelden: videovoorbeeld en bespreking. Hoe reageer je best in zo’n situatie?
• Richtlijnen: wat zijn richtlijnen tijdens een agressie-incident?
• Soorten agressie: onderscheid tussen frustratie-agressie en instrumentele agressie. Hoe differentieer je jouw reactie?
• Tertiaire interventie: welke begeleiding voorzie je best voor collega’s die een agressie-incident hebben meegemaakt?
• Agressieprotocol en richtlijnen: Overzicht van algemene richtlijnen en protocollen voor het omgaan met grensoverschrijdend gedrag en agressie.
Evaluatie en opvolging
• Evaluatieoefening: Wat nemen deelnemers mee naar de toekomst? Wat moet intern worden opgevolgd rond dit thema?
• Actieplan maken: Input bespreken en vastleggen van concrete actiepunten
Nazorg en kennisborging

Beschikbaarheid van didactisch materiaal: Tijdens de opleiding krijgen deelnemers toegang tot didactisch materiaal, zoals de presentatie en de oefeningen. Het materiaal blijft ook na de opleiding beschikbaar, zodat de deelnemers het kunnen raadplegen wanneer nodig. Dit kan digitaal en/of op papier gedeeld worden.
Mogelijkheid tot het stellen van vragen tijdens en nadien: Onze trainers zijn beschikbaar voor vragen. Indien er een uitgebreide nood aanwezig is, gaan we in gesprek met de deelnemer en hun organisatie om na te gaan hoe we hen verder kunnen ondersteunen met onze dienstverlening (bv: individuele coaching voorzien).
Lesinhoud aanpassen op basis van behoeften of evaluatie: Tijdens de opleiding speelt de lesgever in op de noden die aanwezig zijn in de groep. We spelen ook graag in op cases van het lokaal bestuur. Wanneer de lesgever opmerkt dat een bepaald topic meer of minder aandacht nodig heeft, kan die hier meer of minder tijd aan besteden. Indien uit een evaluatie inhoudelijke feedback komt over de opleiding, staan we er zeker voor open om in gesprek te gaan met Diverscity, zodat we de nodige aanpassingen aan de opleiding kunnen doen.

Evidence-bases methodieken
- DISC-methodiek : Bron: Erikson, T. (2024). Omringd door idioten: Inzicht in de vier gedragstypes (of: Hoe hen te begrijpen die niet begrepen kunnen worden) (W. Jongeneel, Vert.; 31e druk). HarperCollins.
- Verbindende communicatie : Gebaseerd op: Rosenberg, M. B. (2018). Geweldloos communiceren, hoe doe je dat? Rotterdam: Lemniscaat.
- Agressief gedrag: Bron: ICOBA. (z.d.). ICOBA's kijk op agressief gedrag. Geraadpleegd op 15 juli 2024, van https://www.icoba.be/icobas-kijk-op-agressief-gedrag
- Agressiecurve: Bron: ICOBA. (z.d.). Het crisisontwikkelingsmodel. Geraadpleegd op 15 juli 2024, van https://www.icoba.be/het-crisisontwikkelingsmodel
- Prikkeldraadoefening: Bron: ICOBA. (z.d.). Bepaal je teamgrens met de prikkeldraadoefening. Geraadpleegd op 15 juli 2024, van https://www.icoba.be/tools/bepaal-je-teamgrens-met-de-prikkeldraadoefening
- Agressieprotocol: Bron: ICOBA. (z.d.). Leer eruit [Brochure]. Geraadpleegd op 15 juli 2024, van https://www.icoba.be/tools/brochure-leer-eruit