Ethische dilemma's in de ouderenzorg: samen tot de juiste beslissing

Hoe pakken we het aan?

Deze dagtraining is opgebouwd uit drie delen en vertrekt steeds vanuit jullie eigen ervaringen in de ouderenzorg. We werken interactief en activerend, met veel ruimte voor praktische toepassing en het vasthouden van inzichten. Centraal staat de Just.Decide-methode, die we in vier fasen doorlopen.

Voormiddag: integriteit en verantwoorde keuzes
Deel 1: wat is het juiste om te doen in de ouderenzorg?

We verkennen samen wat integriteit betekent in de context van ouderenzorg. Waarom is het zo belangrijk om niet alleen te handelen volgens de regels, maar ook om na te denken over wat het juiste is om te doen in specifieke situaties met bewoners?

We benadrukken dat integriteit in de ouderenzorg niet alleen gaat over het volgen van regels, maar ook over afwegingen in situaties waarin de juiste keuze niet meteen duidelijk is. De gedragsregels uit de gedragscode geven hierbij een ondergrens aan, maar de waarden en missie van de organisatie bieden houvast om tot het juiste te komen in de praktijk.

We sluiten af met een gesprek waarin jullie eigen ervaringen uit de ouderenzorg delen en we dieper ingaan op de waarden van de organisatie.

Deel 2: de Just.Decide-methode
In dit deel leren we de Just.Decide-methode kennen, een laagdrempelige aanpak om dilemma’s in de ouderenzorg te ontrafelen. Deze methode bestaat uit vier fasen:

- herken: wat is de situatie in de ouderenzorg? welke handelingsopties zien we? tussen welke twee opties schuurt het het meest? waar sta je intuïtief? wat is een bezwaar tegen die keuze?
- onderzoek: wie of wat zijn de betrokkenen in deze situatie (bewoner, familie, team)? wat moeten we weten om tot een zorgvuldige beslissing te komen?
- beslis: welke argumenten wegen het zwaarst in deze context? welke keuze maken we?
- toets: wat zijn de risico’s van deze keuze voor bewoner, familie en team? welke acties ondernemen we om de risico’s te beperken?

De methode biedt taal om scherpte te geven aan de verschillende argumenten in ouderenzorgsituaties. Zo vermijden we keuzes op basis van eigen meningen en komen we tot een beslissing die verantwoord is en rust biedt achteraf. We doorlopen deze fasen altijd in groep, vertrekkend vanuit een concreet voorbeeld uit de ouderenzorgpraktijk dat jullie zelf aandragen.

De Just.Decide-methode helpt ons om verder te kijken dan alleen wat mag of niet mag in de ouderenzorg. Het gaat erom wat het juiste is om te doen in een specifieke situatie, rekening houdend met alle betrokkenen: bewoner, familie, team en organisatie.

Namiddag: van twijfel naar besluit
Deel 3: toepassen van de Just.Decide-methode

In dit sluitstuk staat jullie eigen werkpraktijk in de ouderenzorg centraal. Deelnemers krijgen vooraf de gelegenheid om praktijkcasussen in te dienen. Met de gedragscode, de waarden van de eigen organisatie en de Just.Decide-methode pakken we deze casussen aan. In gezamenlijk onderzoek, onder begeleiding van de trainer, doorlopen we de vier fasen van de methode en komen we van een moeilijke keuze tot een gedeelde, verantwoorde beslissing.

De training vertrekt vanuit jullie eigen ervaringen, maar ter inspiratie kunnen onderstaande herkenbare situaties aan bod komen:

Een bewoner met dementie weigert bepaalde zorg, terwijl zijn toestand verslechtert. Mag je de zorg toedienen tegen zijn wil in? Of gaat het hier om meer dan alleen toestemming: wat is het juiste om te doen voor deze bewoner?

Je komt erachter dat een collega vertrouwelijke informatie over een bewoner heeft gedeeld met een familielid. De regels zijn duidelijk, maar hoe ga je om met de gevolgen voor de vertrouwensrelatie met de bewoner en zijn familie?

Een familielid vraagt je om informatie over de gezondheid van de bewoner, maar de bewoner heeft je gevraagd om niets door te vertellen. Wat weegt zwaarder: de privacy van de bewoner of de zorg en ondersteuning voor de familie?

We werken met interactieve en activerende werkvormen:
- plenaire gesprekken
- groepsdiscussies in kleinere groepen
- reflectieoefeningen op basis van eigen ervaringen
- praktische toepassing van de Just.Decide-methode op de werkvloer

Na deze training:
- weet je hoe je dilemma’s in de ouderenzorg kunt herkennen en bespreken in je team
- hebben we geleerd om verder te kijken dan alleen wat mag of niet mag in de ouderenzorg, en na te denken over wat het juiste is om te doen
- hebben we concrete handvatten om verantwoord te handelen in complexe situaties in de ouderenzorg
- kunnen we de Just.Decide-methode toepassen om tot verantwoorde beslissingen te komen
- kunnen we de gedragscode beter koppelen aan de dagelijkse werkpraktijk in de ouderenzorg
- ontvangt elk team een handige boekenlegger met de Just.Decide-methode, zodat jullie de stappen altijd bij de hand hebben

Deze training is modulair opgebouwd en kan op verschillende manieren worden ingezet:
- als een zelfstandige training gericht op verantwoorde besluitvorming in de ouderenzorg
- met integratie van de gedragscode van de organisatie, als die recent is herzien

We stemmen de invulling graag vooraf af, zodat de training perfect aansluit bij jullie behoeften en context in de ouderenzorg.