Goede zorg, moeilijke keuzes – Omgaan met ethische spanningen in de ouderenzorg

Inhoud
1. Welkom en kennismaking
Fotokaarten: zoek een beeld dat voor jou ‘goede zorg’ symboliseert: kort delen in de groep

2. In de schoenen van de bewoner
Hoe zouden we zelf verzorgd willen worden?
Iedereen noteert individueel ideeën op post-its: 1 idee per post-it.
De groep verzamelt stap voor stap alle ideeën en clustert de ideeën die bij elkaar horen.

3. Morele stellinglijn
Trainer noemt een stelling. Deelnemers gaan staan bij eens/oneens/twijfel.
Bv. “Een bewoner mag zelf beslissen om niet te douchen, ook als dit onhygiënisch is.”
Bv. “Familie mag meer beslissen dan bewoner zelf bij dementie.”

4. Morele stress herkennen
Speed-dialogen: telkens 1 vraag per duo:
- “Wanneer voelde jij je al eens ongemakkelijk bij een beslissing in de zorg?”
- “Wat doe je als familie iets vraagt dat botst met de wens van de bewoner?”
- “Wanneer volg je de regels, ook al voelt het niet juist?”
Nabespreking:
- Welke thema’s komen steeds terug?
- Waar zit morele stress?

5. Ethische dilemma’s
Welke ethische vraagstukken, spanningsvelden, dilemma’s heb je ervaren in de voorbije periode?
Waar bots je in de praktijk soms tegenaan?
Deelnemers benoemen ethische spanningsvelden. We zoeken samen naar de botsende waarden die hieronder zitten: Autonomie  Veiligheid, Zorg  Vrijheid, Taakgericht  Mensgericht, Familie  Bewoner, …

6. Ethisch stappenmodel
Casusbespreking in kleine groepen.
Bv. Een bewoner met beginnende dementie wil elke dag alleen wandelen buiten het domein, maar raakt al 2 keer verdwaald.
Bv. Een bewoner weigert medicatie, maar zijn gezondheid gaat achteruit.
Analyseer met ethisch stappenmodel:
1) Wie zijn de betrokkenen?
2) Welke waarden botsen? Wat is het ethische spanningsveld?
3) Wat zijn hier mogelijkheden of oplossingen die gericht zijn op de waardigheid van de bewoner?
Belangrijk: de grijpklare oplossingen zijn vaak oplossingen die geen rekening houden met de waardigheid van de bewoner. Laat het grijpklare denken zoveel mogelijk achterwege en wees creatief!
Hulpmiddel: kaartje met Idea Killers en Idea Boosters.

7. Bijzondere collega’s
Welke collega bewonder je heel erg vanuit ethisch perspectief en waarom? Welke persoon of personen bewonder je zelf heel erg, vanuit ethisch perspectief? Wie zijn ze? Waarom vind je hen zo bijzonder? Wat doen ze dan precies?

8. Mangomomenten
Ga op zoek naar voorbeelden van kleine waardevolle gebaren die een wereld van verschil maken.

9. Aansluiten bij de leefwereld van bewoners
Trainer geeft een aantal voorbeelden:
Bv. Een ex-postbeambte heeft in het WZC een plek waar hij enveloppen en papieren kan sorteren.
Bv. Een voormalige kokkin helpt bij het snijden van de groenten voor de soep.
In duo’s op zoek naar voorbeelden van de eigen bewoners.

10. Eigen ervaring: een ethisch moeilijke kwestie
- Wat waren de knelpunten?
- Hoe hebben jullie dit aangepakt?
- Wat bracht de casus teweeg?
- Zou je er nu anders mee omgaan?

Doelstellingen
• Ethische dilemma’s in de ouderenzorg herkennen
• Reflecteren op eigen waarden en die van bewoners/familie/collega’s/organisatie
• Beter omgaan met spanningen tussen autonomie, veiligheid, waardigheid en zorgplicht
• Oefenen in het bespreken van ethische dilemma’s via een eenvoudig ethisch stappenmodel
• Versterken van professionele communicatie en reflectieve vaardigheden
• Aandacht voor morele stress en draagkracht van medewerkers